رفتن به بالا
  • پنجشنبه - 24 فروردین 1391 - 16:22
  • کد خبر : ۱۱۲۸۷
  • مشاهده :  115 بازدید
  • چاپ خبر : خطر انحراف کرسی‌های آزاد اندیشی

خطر انحراف کرسی‌های آزاد اندیشی

خودمان با دست خودمان سخنان امام‌مان را تحریف میکنیم ، مسیر حرکت را تغییر می‌دهیم. کلمات و جملات و اسم‌ها و اصطلاحات را خوب تکرار می‌کنیم، ولی ماهیت کار را پایمال می‌کنیم. آیا هدف حضرت آقا از کرسی‌های آزاد اندیشی این‌ها بود؟

کرسی آزاداندیشیمحمد رضا زهرایی– اتفاق مبارکی افتاده؛ یکی یکی، دانشگاه‌ها بنر می زنند، تبلیغات می کنند، تشکل های دانشجویی مرتب جلسه میگیرند، وزارت علوم مصاحبه میکند، حتی خبر میرسد برخی تشکل ها برای جلوگیری از فوت وقت تعطیلات عید هم پیگیری می کنند: تفکیک جنسیتی، روابط دختر وپسر، نماینده انقلابی،…

غمگینم ؛ کوهی ازغم، این همه اتفاق مبارک چرا غمگین؟

«…و من اينجا به شما توصيه كنم: رمز پيشرفت يك كشور، يعنى آن محور اصلى براى اقتدار يك كشور، پيشرفتِ همراه با اقتدار، علم است. آماج بسيارى از توطئه‌هاى امروزى كه عليه جمهورى اسلامى هست، علم و اهل علم و دانشجويان علم و محيط علمى است؛ اين را توجه داشته باشيد. نگذاريد اين تير طبق آن هدفگيرى دشمن، به هدفى كه آنها گرفته‌اند، اصابت كند. كار علمى را نگذاريد متوقف بشود. از همه‌ى اين حرفهائى كه گفته شد، مهمتر، مسئله‌ى علم و تحقيق و پژوهش است. دنياى غرب ثروتش از ناحيه‌ى علم است، اقتدارش از ناحيه‌ى علم است، زورگوئى‌اى كه امروز ميكند، به خاطر علمى است كه دارد…

… از ناحيه‌ى علم به دست مى‌آيد. علم را اهميت بدهيد. اينى كه من سالهاست روى مسئله‌ى علم، تحقيق، پژوهش، پيشرفت، نوآورى، شكستن مرزهاى علمىِ موجود تكيه ميكنم، به خاطر اين است. بدون انواع دانش، اقتدار كشور امكانپذير نيست. دانش اقتدار مى‌آورد…».امام خامنه ای6/8/88

باید برویم بمیریم، خودمان با دست خودمان سخنان امام‌مان را تحریف میکنیم ، مسیر حرکت را تغییر می‌دهیم. کلمات و جملات و اسم‌ها و اصطلاحات را خوب تکرار می‌کنیم، ولی ماهیت کار را پایمال می‌کنیم. آیا هدف حضرت آقا از کرسی‌های آزاد اندیشی این‌ها بود ؟مگر این جلسات در دانشگا‌ها قبلا نبود؟ مگراین‌همه مناظره و تریبون آزاد وجود نداشت؟ چرا حضرتش مکرر در مکرر کرسی‌های آزاد اندیشی را را مطرح نمودند؟

«…عين همين قضيه در دانشگاه وجود دارد. بارها گفته‌ام، اين نهضت نرم‌افزارى كه من اين همه در ديدارهاى دانشگاهى بر روى آن تأكيد كردم، به همين معناست. ما بايد علم و فرهنگ را توليد نماييم و بايد كار اساسى كنيم. حكومت بايد به‌صورت آشكار از برخورد افكار به‌صورت سالم حمايت كند.

يكى از وظايف نظام جمهورى اسلامى، حمايت صريح از برخورد افكار به شكل سالم است. اين‌كار، ظرف و مجرا لازم دارد و اين مجرا بايستى به وسيله‌ى خودِ دوستان دانشگاهى و حوزوى در بخشهاى مختلف تنظيم شود. آنها بايد اين مجرا را درست كنند و امكان بدهند.

امروز متأسّفانه فضا طورى است – چون اين كارها را نكرده‌ايم – كه اگر كسى بيايد نه لزوماً يك نظريه‌ى نو، بلكه يك بدعت، يك سنّت‌شكنى يا يك لگدكوبى به يك مرز را سرِ چوب كرده و بلند كند و هياهو راه بيندازد، مى‌تواند عدّه‌اى را به‌صورت عوام‌فريبانه دور خود جمع كند. مخالف او هم با همان روش با او برخورد مى‌كند و بنا مى‌كند به محكوم كردن او از يك موضع طرد و لعن. شايد اصلِ محكوم كردن درست باشد؛ اما خيلى از اوقات شيوه‌اش درست نيست. گاهى هم مى‌بينيم كه كارهاى خوبى در اين زمينه انجام مى‌شود. البته هر دو كار، غلط است؛ چون اگر آن نظريه يك نظريه‌ى نو است، اوّل بايد در يك مجمع تخصّصى مطرح شود، هيأت منصفه‌ى مورد قبولى علمى بودن آن را تأييد كند كه بر پايه‌هاى علمى استوار است و مثلاً حرّافى و لفّاظى و عوام‌فريبى و جنجال‌سازى نيست. اوّل بايد اين را مشخّص كنند. بعد از آن‌كه معلوم شد ارزش علمى دارد، مورد نقّادى قرار گيرد و حقّ و ناحق بودن، اشكال كردن بر موارد آن و تثبيت يا رد كردن پايه‌هايش آغاز شود. اين معنا در دانشگاهها در همه‌ى زمينه‌هاى علمى حتّى علوم محض، علوم پايه، علوم طبيعى و علوم انسانى جارى است و در زمينه‌هاى فرهنگى و اعتقادى و معارف و علوم حوزوى هم جارى است. اين كارها بايد بشود. حوزه و دانشگاه اين كارها را بايد بكنند…».امام خامنه ای 7/11/81

همه سخنان ایشان را بخصوص از سال 81 به امروز بازخوانی کنیم؛ کرسی‌های آزاد اندیشی ، کرسی نظریه پردازی ،جنبش نرم افزاری وتولید علم را در یک منظومه ملاحظه کنیم. می‌بینیم قرار بوده کرسی آزاد اندیشی مقدمه نظریه پردازی و تولید علم شود،وجنبش علمی با پتانسیل متراکم شده نوع جوان تقویت و سریان یابد.

این حقیر قصد  این ندارم که مناظره و تریبون آزاد و گفتگو و نشست را تخطئه کنم که این‌ها همه در قالب و جای خود بسیار هم خوب است.ولی آنچه دردناک است مصادره عنوان کرسی‌های آزاد اندیشی است ، مصادره بار معنایی و راهبردی کرسی‌ها به سطحی ترین موضوعات که از هدف ‌های طرح شده آن بکلی منحرف شده.

حتی آنچه ازسخنان معظم له واهداف کرسی‌ها بیان شده بر می‌آید این کرسی‌ها با گفتمان سازی هم قابل انطباق نیست.

فرض بگیریم که کرسی‌ها قرار نیست به تولید علم منتهی شود و هر موضوعی می‌تواند در این کرسی‌ها مورد بحث قرار گیرد مثلا روابط دختر وپسر آری یا نه؟ ولی مگر فبلا این موضوعات مورد بحث ومناظره نبود؟ حتی موضوعی مثل رابطه با آمریکا آری یا نه؟- که در واقع فضای گفتمان سازی است- وقتی اینها بوده دیگر چه ضرورتی داشت که ایشان با نام کرسی‌ها مطرح کند ومکررا بیان شود ونسبت به برگزار نشدنش جنبش دانشجویی ملامت شود؟

نتیجه:.هم شکل و هم موضوعات و محتوای مورد نظر در کرسی‌ها اینی نبوده که تا الان است.و وقتی گفته می‌شود که حراف‌ها و رندان نتوانند مسلط شوند یعنی نباید در فضای غیر علمی باشد بگذارید جور دیگری به موضوع بپردازیم:

دو دید گاه درباره کرسی‌ها وجود دارد:

یک دیدگاه می‌گوید : در این کرسی‌ها هر موضوعی قابل طرح است فقظ باید در محیط آزاد باشد؛ چه آنهایی که به تولید علم منجر می‌شود چه آنهایی که با هدف گفتمان سازی صورت می‌گیرد وچه هر موضوع چالشی ،مناسبتی و مبتلابه روز.

آنچه در این دیدگاه برگزار می‌شود با همان قالب تریبون آزاد است و یا مناظره. و هر کسی هرچه بخواهد دل تنگش بگوید. چنانچه این قالب‌ها ساختار مند شوند می‌شود اینکه : میزبان مثلا در تریبون آزاد موضوع روابط دختر و پسر را می‌گذارد و حالا یک مقدمه‌ای از طرح سوال ویا نظراتی را مکتوب منتشر می‌کنند و افراد با حضور ذهن قبلی حاضر می‌شوند و یک مجری_کارشناس بخاطر اینکه بحث از مسیرش منحرف نشود تذکرات لازم را می دهد .

معمولا در این جلسات با هو وجنجال یا لفاظی ‌هایی که بر طبع اولیه جوان استوار است مسیرِ یکجوری را طی می‌کند که نتیجه آن هر چند جمع بندی هم بشود نتیجه علمی نخواهد داشت و مورد توافق حضار قرار نخواهد گرفت نتیجه مثبت کار البته بالا رفتن اطلاعات خواهد بود.در این مواردهیچ وقت به ریشه یابی عمیق توجه نمی‌شود ونتیجیتا منفعلانه است. این البته در بهترین شکلش است.

در موضوعاتی که با هدف گفتمان سازی انجام می‌شود قضیه و نتایجش متفاوت  است. همانطور که از اسمش پیداست ایجاد یک هژمونی و سپهری است که در آن فضا  فکر‌ها و گفتگو‌ها شکل بگیرد  مثلا طرح موضوع نماینده انقلابی  در گفتمان انقلاب اسلامی  با هدف گفتمان سازی است .و درباره‌اش کلی بحث خواهد شد که نماینده نباید به کانون‌های قدرت و ثروت متصل باشد. این بحث‌ها خیلی خوب است، اطلاع‌رسانی است، بازیابی اندیشه‌های راهبردی است که فراموش شده و نهایتا برای همگرایی در موضوعات مختلف در گفتمان انقلاب اسلامی یا گفتمان عدالت . که البته این شکل از کار قبلا بوده و البته تداومش هم مطلوب و ضروری است ولی باز اینجا تولید علمی صورت نمی‌گیرد.ودرمان ریشه‌ای نخواهد بود.

از آسیب‌های مهمی که در این نوع نگاه  به کرسی‌ها وجود دارد این است که جنبش دانشجویی ما به علت تنبلی مفرط، به همین موضوعات سنبل و بدون زحمت و یا نهایتا گفتمان سازی بسنده می‌کند و هیچ‌گاه موضوعات اساسی که تولید علم ثمره‌اش باشد و تحول در نظامات و ساختارهای موجود پدید آورد مطرح نخواهند کرد؛موضوعاتی که نیاز به مطالعات چند ساله ، پژوهش ومقدمات علمی داشته باشد اصلا طرح نخواهد شد.و البته دستگاه‌های مسول به تسامح وزرنگ بازی گزارشات چند صفحه‌ای ارايه خواهند داد که چند هزار کرسی آزاداندیشی برگزار کرده‌ایم؟!

دیدگاه دیگر می‌گوید: کرسی‌های آزاد اندیشی هم از جهت محتوی و هم شکلی و طرح موضوع باید منجر به تولید علم شود و اعتقاد دارد که کرسی‌های آزاد اندیشی مقدمه کرسی‌های نظریه‌پردازی است و آغاز فرایند تولید علم. این دیدگاه سختگیرانه  و دارای مقدمات و داوری علمی است(علم نه به معنی معرفت حسی و تجربی)

“موضوع “؛ عنصر حیاتی در کرسی‌ها

در اینجا آنچه اهمیت دارد وباید نگرانش بود موضوع است. موضوع باید چالشی بنیادی در مشهورات و مقبولاتی باشد که دنیای جدید به ما تحمیل کرده. مشهوراتی که باعث ناهنجاری‌های دنباله داری شده. موضوع می‌تواند با سوالات خود مولف و هدایت شونده بیآغازد و با پرورشش فرضیاتی متولد شوند.این نوع سوالات در یک شکل  می‌تواند یک نظریه علمی را به چالش بکشد یعنی سوال خود مولف می تواند مثلا ماهیت پول را مورد هجوم سوالات هدایت شونده قرار دهد و به اینجا برسد که پول غیر سرمایه ای نمی تواند با تعریف پول در احکام اسلامی جمع شود.

 یا در شکل دیگر می تواند به تولید فرضیه از واقعیات موجود دست یابد. یعنی از یک نمونه و یا چند نمونه عینی به تولید فرضیه دست یابد مثل آثار ادبی دفاع مقدس و انقلاب که از آن می توان مکتب ادبیات انقلاب اسلامی را طرح ریزی کرد .یا از نمونه عینی طرح عملیات‌ها در دفاع مقدس به نوعی از طرح جنگ در جنگهای نامتقارن یا خون در مقابل شمشیر رسید واز این روش دفاع کرد.

تمنای حکم از دین

البته وقتی ما در ساحت معرفت وحیانی می‌خواهیم علم تولید کنیم باید تمنای حکم در دستگاه اجتهادی فقه شیعی داشته باشیم. به عبارتی باید موضوع سازی کنیم برای صدور حکم.

عصاره سفر ده روزه امام المسلمین به قم یک درخواست بود وآن ورود حوزه علمیه به نظریه پردازی و نظام سازی برای آینده و حال  جمهوری اسلامی. اما آنچه امروز که بیش از یکسال گذشته نمودار حرکتی و تغییری نبوده.

مطالبه هوشمندانه از علما

“کرسی‌های آزاد اندیشی “هوشمندانه می‌توانداین مطالبه را با روش علمی بر نخبگان حوزوی ودانشگاهی تحمیل نماید وچرخ‌های سنگین نظریه پردازی و کرسی‌های علمی را به حرکت درآورد وسنگ‌های رخوت وجمود را بشکند.البته خود انتخاب و ساختن موضوع قابل سفارش نیست باید جوان انقلاب اسلامی به این دغدغه در فلان موضوع برسد تا برخود فرض بداند که درباره آن تلاش کند. باید برایش مساله شده باشد؛ به عنوان مبارزه به آن نگاه کند.

مطالعات بین رشته‌ای

معمولا این گونه موضوعات نیاز به مطالعات بین رشته‌ای دارد. رنسانس به این سو روز به روز دانش تخصصی تر شده و رشته‌هایی جزییتر از دانش‌های عام  وکلی پدید آمده است وهر چه جلوتر می‌رویم این جزیی نگری و فاصله گرفتن از کلیت‌ها بیشتر شده اما برای تولید علم یا چالش با آنچه امروز به غلط پذیرفته شده نیاز به مطالعات بین رشته‌آی وجود دارد مثلا در مساله معماری مساجد اسلامی (آیا مسجد غیر اسلامی هم داریم؟)شما نیازمند مطالعات تاریخ ابنیه ،سازه، معماری و علوم اسلامی هستید.

شناخت جریان‌های فکری عامل حرکت

در کرسی‌ها مقدمه ایجاد انگیزه برای تولید مساله وانتخاب موضوع، شناخت جریان‌ها ومکاتب مختلف فکری وفرهنگی درون گفتمان انقلاب اسلامی است. شناخت جریان‌های فکری می تواند ذهن‌های مسکوت وحیران در باب چگونگی برگزاری کرسی‌ها را پاسخگو باشد.مثل: فردیدی‌ها، مرتضی آوینی، تفکیکی‌ها، فرهنگستان علوم، کچوییان، خسروپناه، حسن عباسی و… البته روشن است که جوان موضوع‌ساز ما نباید در این مکاتب متوقف شود، ولی شناخت این مکاتب و احساس نزدیکی با این جریان‌ها وقرار گرفتن درآنها باعث ایجاد رقابت،جذابیت و حرکت خواهد شد.

ضرورت کار گروهی

در کرسی‌ها آنچه دانشجو و طلبه ما را می‌ترساندترس از انگ بی‌سوادی و عدم اعتماد به نفس است.تجربه کار گروهی راه برون رفت از ترس است. که البته اگر یاران خوبی یافت شوند، در این نوع کار ضرورت دارد.

بعضی دوستان از کرسی هایی می‌گویند که برگزار شده با اینکه موضوع علمی بوده ولی استقبال نشده.این حقیر معتقدم این نوع کرسی‌ها بمعنای واقعی که در گفتار حضرت آقا منعکس شده نبوده زیرا که اگر موضوع و شکل ظرح مناسب باشد خودش جریان ساز خواهد شد ودنباله دار.چنانچه وقتی دکتر کچوییان در یک جایی مرگ جامعه شناسی را مطرح نمود کل فضای علمی کشور را تحت الشعاع قرار داد وهنوز ادامه دارد.

همچنین برخی دیگر مطرح می‌کنند که وظیفه جنبش دانشجویی نظارت بر دستگاه‌هاست که از آرمانهای انقلاب اسلامی منحرف نشوند که البته سخن بسیار درستی است ولی تا کی  می‌شود یقه وزیری را بگیریم که در یک نظام بانکی سرمایه داری وزارت می‌کند؟ کی می خواهیم ریشه ای همه معضلات نظام را حل کنیم؟ باب کرسی‌ها باب مناسبی است که امام فرزانه ما مرتب پیگیرشند.وقتی کهنسالانمان تکرار را و ترجمه بافته ها را ترجیح می‌دهند لبیک جوانان است که این جبهه را می تواند نگه دارد…

اخبار مرتبط


ارسال دیدگاه