رفتن به بالا
  • پنجشنبه - 18 دی 1393 - 16:10
  • کد خبر : ۱۴۲۸۱
  • مشاهده :7 بازدید
  •   
  • Print Friendly
205

فرمولی برای تقویت خام فروشی!

یکی از چالش‌های امروز صنعت پالایش نفت کشور عدم وجود ظرفیت کافی برای تبدیل نفت خام به فراورده‌هایی با ارزش افزوده بالاتر است، در نتیجه، اولا بخش زیادی از نفت خام تولیدی بدون هیچگونه فراوری و به صورت خام صادر می‌شود تا کشور از دست‌یابی به ارزش افزوده بالاتر محروم بماند و ثانیا تامین نیازهای داخلی به فراورده دچار چالش‌های ...
جنبش عدالتخواه دانشجویی: 

یکی از چالش‌های امروز صنعت پالایش نفت کشور عدم وجود ظرفیت کافی برای تبدیل نفت خام به فراورده‌هایی با ارزش افزوده بالاتر است، در نتیجه، اولا بخش زیادی از نفت خام تولیدی بدون هیچگونه فراوری و به صورت خام صادر می‌شود تا کشور از دست‌یابی به ارزش افزوده بالاتر محروم بماند و ثانیا تامین نیازهای داخلی به فراورده دچار چالش‌های جدی شود، در این شرایط برای حل معضل دوم، عموم پالایشگاه‌های کشور، بیش از ظرفیت طراحی خود خوراک دریافت می‌کنند.

بر اساس آنچه در شکل ۱ به وضوح دیده می‌شود اختلاف ظرفیت عملیاتی (مقدار خوراک تحویل داده شده به پالایشگاه) و ظرفیت اسمی (مقدار خوراکی که بر اساس طراحی تجهیزات باید تحویل داده شود) پالایشگاه‌ها نشان دهنده نیاز کشور به فراورده‌های نفتی از یک سو و عدم ساخت ظرفیت‌های جدید از سوی دیگر است. در سالهای ۷۷ تا ۹۰ که مصرف فراورده روند افزایشی خود را طی کرده است، به جای افزایش ظرفیت پالایشی و ساخت پالایشگاه‌های جدید، مقدار خوراک تحویلی به این شرکت‌ها افزایش پیدا کرده است.

۲۰۵

شکل ۱. ظرفیت بالفعل و ظرفیت طراحی شده پالایشگاه‌های ایران (هزار بشکه در روز)

توسعه ظرفیت پالایشی مزایای متعددی دارد که عبارتند از:

مزایای اقتصادی

– بهره مندی از ارزش افزوده تبدیل نفت به فراورده

– تجارت در بازار بزرگ تر

مزایای امنیت انرژی

– تامین فراورده های مورد نیاز کشور مانند بنزین

– خنثی سازی تحریمهای مرتبط با عرضه انرژی

– گسترش روابط تجاری با کشورهای همسایه بر پایه انرژی مانند صادرات فراورده های نفتی به عراق، پاکستان، ترکیه و افغانستان

در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی به موضوع توسعه زنجیره ارزش افزوده نفت با نگاه برون‌گرا اشاره شده است و در همین جهت، افزایش صادرات فراورده‌های نفتی مورد تاکید قرار گرفته است. در بندهای سیزدهم و پانزدهم به افزایش صادرات فراورده های نفتی برای مقابله با ضربه پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز و افزایش ارزش افزوده تاکید شده است.

برای آنکه فرایند توسعه ظرفیت پالایشی کشور به سرعت طی شود، نیازمند سه رکن حاکمیت، تامین مالی و نهاد توسعه‌گر است، بنابراین، هماهنگی بازیگرانی که در شکل گیری این صنعت فعالیت دارند، حائز اهمیت است.

از میان نهادهای مختلف، شرکت ملی نفت ایران به عنوان یک بازیگر اصلی در زمینه ارائه مجوزهای ساخت پالایشگاه و خوراک، نه تنها انگیزه کافی برای اجرای این مهم را ندارد، بلکه به دلایلی که در شکل ۲ نشان داده شده است، انگیزه مخالفت با توسعه پالایشگاه‌ها نیز دارد.

۲۰۶

شکل ۲. دلایل ایجاد انگیزه مخالفت با توسعه زنجیره ارزش افزوده نفت در شرکت ملی نفت

در این گزارش به باورهای غلط پرداخته نمی‌شود و تمرکز اصلی بر روی ضررهای مالی خواهد بود، ضررهای مالی ناشی از یک عدم تعادل در فرمول محاسبه درآمدهای شرکت ملی نفت است. در واقع، فرمول محاسبه شرکت ملی نفت طوری تنظیم شده است که میل به صادرات خام نفت را در این شرکت تقویت می‌کند.

این فرمول از سال ۱۳۹۰ به صورت سالانه در قوانین بودجه درج شده است که طبق آن، درآمدهای شرکت نفت تعیین تکلیف می‌شود. مطابق قوانین بودجه سالانه، درآمد شرکت نفت از محل فروش نفت پرداخت می­‌شود. به این صورت که پس از کسر هزینه‌هایی مانند اقساط قراردادهای بیع متقابل، ۱۴٫۵ درصد از درآمد حاصل از فروش داخلی و صادرات نفت خام به شرکت ملی نفت پرداخت می­‌شود. سهم چهارده و نیم درصدی شرکت نفت برای فروش داخلی و صادرات یکسان بوده است.

این رابطه در نگاه اول مشکلی نخواهد داشت، چرا که سهم شرکت ملی نفت را از میزان فروش داخلی و صادرات نفت خام به طور برابر در نظر گرفته است، اما قیمت نفت صادراتی و قیمت نفت عرضه شده به پالایشگاه‌های داخلی برابر نبوده‌اند. توضیح آنکه در قوانین بودجه سالانه، قیمت نفت صادراتی معادل قیمت یک بشکه نفت در مبادی صادرات (FOB) در نظر گرفته می‌شود، اما تعیین قیمت نفت خام عرضه شده به پالایشگاه‌های داخلی به دولت سپرده شده‌ است، بنابراین ابتدای هر سال دولت طی ابلاغیه ای قیمت نفت خام داخلی را تعیین می‌کند. همین تفاوت قیمت فروش داخلی نفت و صادرات آن باعث شده است تا درآمد واقعی شرکت ملی نفت ایران به ازای فروش هر بشکه به شرکت های داخلی با فروش آن به شرکت های خارجی تفاوت چشمگیری داشته باشد.

تفاوتی که در عمل بوجود می‌­آید این است که قیمت نفت تحویلی به خریداران خارجی از روی قیمت جهانی محاسبه می­‌شود که تا چند ماه گذشته بیش از ۱۰۰ دلار بود، اما قیمت نفت تحویلی به شرکت ملی پالایش و پخش به صورت دستوری تعیین می­‌شود که در سال ۱۳۹۳ برابر ۲۰ دلار بوده است، البته این قیمت پایین صرفا برای تسویه حساب بین شرکت ملی نفت و شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی است و شرکت ملی پالایش و پخش پس از آنکه نفت را تحویل گرفت، آن را با ۹۵ درصد قیمت فوب یا قیمت صادراتی به شرکتهای پالایشی داخلی تحویل می­ دهد. این تفاوت قیمت توان مالی دولت را برای تامین مالی اموری چون هدفمندی یارانه ها تقویت می‌کند.

بنابراین، شرکت ملی پالایش و پخش، نفتی به قیمت ۲۰ دلار تحویل می­‌گیرد و به قیمت حدودا ۹۵ دلار تحویل پالایشگاه‌ها می­‌دهد و ۷۵ دلار در هر بشکه نزد آن می­‌ماند که تا چند سال پیش در مورد یارانه‌ها و سرمایه گذاری‌ها هزینه می­‌شد. به عبارت دقیق‌تر تا قبل از اجرای طرح هدفمند سازی یارانه‌ها اینگونه بوده است و بعد از اجرای این طرح این درآمد به خزانه واریز می­‌شود.

بنابراین ترکیب درآمد شرکت ملی نفت مطابق فرمول قانون بودجه به صورتی خواهد بود که در شکل ۳ نشان داده شده است.

۲۰۷

شکل ۳. ترکیب درآمد شرکت ملی نفت طبق قانون بودجه ۱۳۹۳

مسئله مهم این است که تفاوت قیمت جهانی نفت و قیمت دستوری تعیین شده در داخل کشور (۲۰ دلار در سال ۱۳۹۳) موجب می­‌شود که درآمد شرکت ملی نفت از فروش نفت به داخل تأثیر منفی بپذیرد. به عبارت دیگر، هر میزان که نفت تحویلی به پالایشگاه‌های داخلی سهم بیشتری پیدا کند، درآمد شرکت ملی نفت کاهش می­‌یابد و این موضوع مطلوب شرکت ملی نفت نیست.

شکل ۴ وضعیت تصمیم‌گیری شرکت ملی نفت ایران را در مواجهه با فروش نفت خام به شرکت ملی پالایش و شرکت ریلاینس (به عنوان مثالی از شرکت های خارجی) نشان می‌دهد.

۲۰۸

شکل ۴. وضعیت شرکت نفت در تصمیم گیری برای فروش نفت خام

به این موضوع در اظهارنظرهای مدیران نفتی اشاره شده است. به عنوان مثال، معاون برنامه ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت گفته‌ است که بر اساس قانون باید نفت را با قیمت جهانی به پالایشگاه‌ها بدهند، اما قانون بودجه قیمت‌های کمتری را برای نفت تحویلی به پالایشگاه‌ها در نظر گرفته است، البته در ادامه اشاره می­‌کند که عملا به این شکل یارانه به فرآورده‌های نفتی اختصاص می‌یابد. این اظهار نظر نشان دهنده همین موضوع است که شرکت ملی نفت علاقه ای به فروش نفت به پالایشگاه‌های داخلی به دلیل وجود قیمت های دستوری ندارند.

انتهای پیام /

لینک کوتاه این مطلب: http://edalatkhahi.ir/?p=14281

اخبار مرتبط


ارسال دیدگاه