علیرضا عالمی/ وقتی جملات امام خمینی (ره) را به شکل شاخص و معیار نگاه کنیم، به چنان ابزاری دست پیدا می کنیم که هیچ فتنه و طوفانی، چه درونی و چه بیرونی، نتواند ما را بلرزاند. رهبر معظم انقلاب هم به مناسبت های گوناگون به شاخص های راه امام اشاره کرده اند که به یقین می توان آنها را مولفه های بصیرت نامید. یکی از این شاخص ها که توسط حضرت امام (ره) ارائه شده است، تعریف و تمجید از یک طرف، و ناسزا و ناراحتی دشمن از طرف دیگر است.

«ما باید بنیان را محکم کنیم و به دسته بعد دهیم تا پیش خدا مقصر نباشیم. باید هیچ سستى نکنیم و از این ترس نداشته باشیم که فلان رادیو یا دولت خارجى چه مى‏ گوید، رادیوها باید به ما فحش بدهند. آن روزى را که امریکا از ما تعریف کند باید عزا گرفت. آن روز که کارتر و ریگان (۱) از ما تعریف کنند معلوم مى ‏شود در ما اشکالى پیدا شده است، آنها باید فحش دهند و ما هم باید محکم کارمان را انجام دهیم.» (۲)

یکی دیگر از این شاخص ها، شاخص تشخیص رفتارهای الهی از شیطانی است. حضرت امام خمینی (ره) این شاخص را اینگونه تعریف نموده اند:

«محک تشخیص معیار الهی از شیطانی، آن است که پس از مراجعه به خود، بیاید که آنچه که او می خواهد، نفس عمل است، گر چه این کار را دیگری انجام دهد» (۳)

اما نکته ای که در این مطلب وجود دارد این است که حضرت امام این مطلب را در چه شرایطی و خطاب به چه کسانی مطرح کرده اند. هر چند که این موضوع برای تمامی رفتارها و شرایط، صادق است. اما آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، این است که این پیام خطاب به نمایندگان مجلس شورای اسلامی است. شاید این موضوع برای انتخاب نمایندگان شایسته، شاخص مناسبی به دست ما بدهد.
آنچه در ادامه می آید، بخشی از پیام حضرت امام خمینی (ره) به مناسبت گشایش دومین دوره مجلس شورای اسلامی و با موضوع رسالت و وظایف نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تعیین اولویت های مجلس است.

«… اینک تذکراتی برادرانه و مخلصانه به حضرات نمایندگان محترم -حفظهم الله تعالی و ایدهم- عرضه می دارم باشد که نافع شود. و ذکر فان الذکری تنفع المومنین.(۴)
۱- …
۲- …
۳- …
۴- می دانید و می دانیم که مجلس شورای اسلامی دارای وظایف بزرگ و ظریف می باشد؛ چرا که در کشوری که مردم برای اسلام و حکومت اسلامی و اجرای قوانین نورانی قرآن کریم و قطع ظلم و ستم به هر نحو و از هر نوع باشد قیام کرده اند و شما را به مجلس فرستاده اند، مجلسی که منعکس کننده اقوال و احوال و طرز روحیه و افکارتان است و از آنجا که همه اینها به صورتی وسیع در سراسر کشور و نیز در بسیاری از کشورهایی که موج رادیو – تلویزیون به آنجا می رسد و گاهی در تمام دنیا به واسطه رسانه های گروهی جهان، منتشر می شود، لازم دانستم به حکم وظیفه و اخوت اسلامی به بعضی از آنها اشاره کنم. و این اموری است که اسلام و اخلاق اسلامی و ارزشهای انسانی و ملت های متعهد اسلام از آنان خصوصا، و از همگان عموما توقع دارند.

الف) کیفیت برخورد با یکدیگر در محیط مجلس و مباحثات بین مخالف و موافق؛
از نمایندگان متوقع است که مراعات آداب اسلامی در محاورات بشود؛ و انگیزه آن یافتن حق و راه حل باشد و این امور در محیط دوستی و صفا چون بحث های علمی در محیط مدارس فقاهتی که مقصود، یافتن واقعیت نه تحمیل عقیده است، آقایان را بهتر و آسانتر به حقیقت می رساند و مجادلات با حال غضب و عصبانیت انسان را از واقع دور می کند و چون مقصود از بحثها یافتن طریق هر چه بهتر برای خدمت به اسلام و کشور و ملت است و از عبادات و مقربات الهی محسوب است، حقا لازم است از آنچه مخالف رضای خداوند متعال است اجتناب شود و محیط مجلس طوری باشد که علاوه بر یافتن راه صحیح برای شنوندگان، آموزنده اخلاق اسلامی و آداب انسانی باشد، که این خود یک عبادت دیگر است. و اگر خدای نخواسته در این محیط مقدس مقصود کسی اعمال غرض و تحمیل عقیده و احیانا تسویه حساب باشد که قهرا به هتک یک مسلمان و رد و بدل الفاظ غیر مناسب منجر می شود علاوه بر آنکه از مسیر حق دور می شود و برخلاف آنچه وظیفه وکیل است می باشد گاهی اشاعه فحشا در یک محیط بسیار وسیع است که معصیتی عظیم است. اینجانب امیدوارم خداوند توفیق دهد که همان سان که جوانهای عزیز رزمنده، سنگرها را به مسجد و معبد تبدیل کردند، حضرات وکلا، مجلس را معبدی کنند منزه از اعمال و اقوال زمان طاغوت، تا مجلسی نمونه شود؛ باشد که مجالس دیگر کشورهای اسلامی از آن تبعیت کنند.

ب) کیفیت برخورد با دولت و وزرا و سایر کارمندان؛
شک نیست که مجلس به همه امور کشور نظارت دارد؛ و حق نمایندگان است که از هر انحراف و خلافی که از وزرا و ادارات می بینند به حکم قانونی جلوگیری کنند و دولت را تا حد استیضاح بکشانند. لکن فرقهاست بین نظارت و استیضاح، و بین عیبجویی و انتقامگیری. و این فرق را همه کس پس از رجوع به وجدان خویش می فهمد. انسان با کمی تفکر در حال خود تشخیص می دهد که احضار دولت یا وزیر برای خدا و مصالح اسلام و کشور است و در آن جز هدایت و جلوگیری از انحراف و حفظ مصالح ملت چیز دیگری دخالت ندارد؛ یا از معیارهای غیرالهی، چون حب و بغض، دوستی و دشمنی، هواهای نفسانی چون خودنمایی، عرض اندام و از این قبیل مکاید نفسانی و شیطانی، برخوردار است. و محک تشخیص معیار الهی از شیطانی آن است که پس از مراجعه به خود بیاید که آنچه که او می خواهد نفس عمل است گر چه این کار را دیگری انجام دهد؛ و یا آنچه را که بدان سبب شخصی را احضار کرده است اگر از دوستان عزیز او سر می زد، با او همان می کرد که با این انجام می دهد. و این است معنای روابط و ضوابط و صراط مستقیم که از ارزشهای انسانی برخوردار است. خداوند قادر ما را بر آن هدایت فرماید و از مادستگیری کند.

مرحله ای دیگر: به فرض آنکه هیچ مقصدی جز حقجویی و جلوگیری از انحراف نباشد، در کیفیت ادای وظیفه و بیان اشکال می توان معیار الهی و نفسانی را تشخیص داد. معیار الهی آن است که اثبات مدعا مبنی بر استدلال و شواهد متقن باشد، و از کلمات نیشدار و اهانت آمیز و کردار ناروا مبرا باشد. و در غیر این صورت، باید دانست که دست شیطان و نفس اماره بالسو در کار است و گوینده بازیچه هوای نفس است.

نمایندگان محترم و خواهران و برادران گرامی، مسئله بسیار مهم است. آبرو و حیثیت یک مسلمان یا یک انسان در کار است. چه بسا با یک انحراف شما یک انسان آبرومند در جامعه ساقط شود و شرف یک مومن خدشه دار گردد. اگر انحرافی دیدید، نخست بدون سر و صدا دنبال تحقیق روید. پس از آنکه مسلما معلوم شد، قبل از کشیده شدن به مجلس با طرف به گفتگو بنشینید، و مسئله را حتی الامکان با خود او حل کنید. اگر در این مرحله توفیق حاصل نشد، در کمیسیون مربوط او را بخواهید، و با کمک دوستان فیصله دهید. و اگر فیصله نشد و شخص مذکور می خواهد برخلاف مصالح اسلام و کشور وملت عمل کند و در انحراف پافشاری نماید، حفظ مصلحت عمومی و اسلام مقدم است بر حفظ مصلحت شخص، هر کس باشد؛ در این صورت تقاضا کنید و با استدلال و منطق، بدون کوچکترین اهانت، مطلب را عرضه کنید. و مهلت دهید تا در محیطی آرام و بی تشنج از خود دفاع کند. در این موقع مجلس به هر چه تکلیف قانونی و شرعی دارد عمل کند، بی کوچکترین توهین. و ما همه باید بدانیم که مجرمی که بالاترین جرم را دارد و به سوی چوبه دار می رود، جز اجرای حد شرعی احدی حق آزار او را لفظا و عملا ندارد؛ و مرتکب، خود ظالم است و مستحق کیفر.

ج) از امور لازم التذکر راجع به نطق های قبل از دستور است؛
چه بسا که ناطق احیانا گمان کند بی قید و شرط و بی تعهد و تکلیف باید هر چه بخواهد بگوید، و به هر کس، چه حاضر جلسه و چه غایب، می تواند به اصطلاح حمله کند، و میزانی الهی و شرعی و اخلاقی در کار نیست و مسئولیتی حتی شرعی ندارد. و گاهی بعضی نطق ها موجب تاسف بسیار و تاثر است؛ و چه بسا که اهانت به یک مسلمان و مومن را به حد اعلی می کشاند و حیثیات انسانها را لکه دار می کند؛ و گاهی ارقام و اقلام بسیار از گوشه و کنار اعم از صحیح و فاسد جمع آوری می کند و با آبروی دولت و اشخاص، بلکه مجلس بازی می کند؛ و مجلس شورای اسلامی را بی توجه همچون مجلس طاغوت می نماید و مورد تاخت و تاز اعراض مسلمانان در سراسر کشور قرار می دهد. آقایان می دانند مجلس اسلامی که حاصل سال های دراز رنج و زحمت و خون های محترم صدها هزار شهید و جانباز است برای تحقق احکام نورانی اسلام و تحول از رژیم طاغوت به رژیم الهی-اسلامی است. نمایندگان آن باید از اخلاق اسلامی بالا و والایی برخوردار باشند؛ و خدای بزرگ راحاضر و ناظر بر اعمال و گفتار خود بدانند، و از رفتار و گفتار رژیم های طاغوتی احتراز نمایند. و اگر خدای نخواسته کسی از حدود شرعی، چه در نطق های قبل از دستور و چه در مذاکرات و محاورات دیگر خارج شد، وظیفه فریضه بزرگ نهی از منکر را فراموش نکنند؛ که خدای نخواسته حق و عرض و حیثیت مردم در مکانی که حافظ مصالح اسلام و مسلمین و مردم کشور است ضایع نگردد بلکه وکلای محترم در برخوردها و نطق ها، که در همه جا منتشر می شود آموزنده اخلاق کریم انسانی و اسلامی باشند و مردم را به کیفیت سالم برخورد با یکدیگر آشنا سازند که این خود یک خدمت بزرگ به اسلام و مسلمین و بشریت است. اینجانب با اینکه میل نداشتم این مسائل را به طور سرباز عرض نمایم لکن علاوه بر آنکه احساس تکلیف شرعی نمودم اکیدا علاقه مندم که قداست مجلس معظم و وکلای محترم محفوظ باشد، تا الگویی باشند برای مجلس های جهان و مجالس آتیه ایران.

این نکته نیز قابل ذکر است که اگر در مجلس به کسی که حاضر نیست و راه به مجلس ندارد که از خود دفاع نماید حمله ای شد، به او اجازه داده شود یا در مجلس از خود دفاع کند و اگر قانونا اشکالی در این عمل می بینند، رادیو-تلویزیون و مطبوعات این وظیفه سنگین را به دوش کشند؛ تا حق مظلومی ضایع نشود و شخصیتی بی دلیل خرد نگردد و راهگشای این امر خود نمایندگان و رئیس محترم مجلس هستند که با تعهدی که دارند و مسئولیتی که بر دوش آنهاست این حق را به اشخاص غایب بدهند؛ تا به وسیله مجلس، که نگهدار مصالح کشور و ملت است، حقی ضایع نشود و انسانی مظلوم نگردد. و اگر به کسی چه از دولتی ها یا دیگران، تهمتی زده شد، حق شکایت به قوه قضاییه را دارد تا رسیدگی شود و مجرم تعقیب و تعزیر شود. و اگر به یک وزارتخانه یا بنگاه تهمت زده شد حق دفاع با وزیر و رئیس بنگاه است و حق شکایت دارند و قوه قضاییه تعقیب خواهد کرد. و بالجمله با هر ترتیب ممکن باید از این اعمال غیر اسلامی جلوگیری شود. البته این بدان معنا نیست که مجلس از حق قانونی و شرعی خود دست بردارد، بلکه نمایندگان محترم در محدوده قانون و شرع آزاد و مختارند و هیچ کس نمی تواند از حقوق قانونی آنان جلوگیری نماید.
د) …
ه) …
و) …

خداوند همه ما را از این قیدهای شیطانی رها فرماید تا بتوانیم این امانت الهی را به سرمنزل مقصود برسانیم و به صاحب امانت، حضرت مهدی موعود -ارواحنا لمقدمه الفدا- رد کنیم…
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
روح الله الموسوی الخمینی

*برداشت شخصی: انگار امام همین دیروز این پیام را نوشته است. برای امروز ما.

۱- رؤساى جمهور امریکا: جیمى کارتر (از حزب دمکرات) و رونالد ریگان (از حزب جمهوریخواه).

۲- صحیفه امام، ج‏۱۸، صفحه ۲۴۳

۳- صحیفه امام، ج‏۱۸، صفحه ۴۵۹

۴- سوره ذاریات، آیه ۵۵: هر آینه تذکر و یادآوری مومنان را سود می رساند.