جهان رسانه و جهاني شدن در گفتگو با دكتر سيد صادق طباطبايى

قدرت رسانه ها، تكنوپولي و

globalization واژه بحث‏انگيزى است كه اين روزها زنان و مردان غربى را نيز با پرچم‏هاى رنگارنگ به خيابان‏هاى شهرهاى كوچك و بزرگ اروپا كشانده و آنان را به اعتراض به آمريكايى شدن اقتصاد و فرهنگ جهان وا داشته است. واقعيت اين است كه جهان‏گيرى دموكراسى ليبرال غربى كه نه فقط غربى شدن، بلكه آمريكايى شدن همه جهان را تجويز مى‏كند، از ظهور پديده خطرناكى به نام جهان‏خوارى خبر مى‏دهد تا اقتصاد مسلط غربى و فرهنگ هاليوودى به راحتى بتواند همه را فرو بَلعد و به اسطوره حاكميت ملى براى هميشه پايان دهد.


»
جهان رسانه و جهانى شدن»، درنگى در پديده جهان‏گسترى است كه ما را به گفت‏وگو با جناب آقاى دكتر صادق طباطبايى كشاند.

رسانه‏ها به طور بسيار پيشرفته‏اى جهان را به سمت يك فرهنگ يكپارچه كه فرهنگ غربى و به تعبير بهتر فرهنگ امريكايى است، سوق مى‏دهند. با توجه به حساسيت اين موضوع و علاقه‏اى كه دانشجويان به مصاحبه شما در پيش شماره 9 نشان دادند، در اين گفت‏وگو مى‏خواهيم مجدداً سؤالاتى را در خصوص نقش فرهنگى رسانه‏ها از حضرت عالى پرسيده، درباره ابعاد اقتصادى جهانى شدن به گفت‏وگو پردازيم. به نظر شما، رسانه‏هاى جمعى به خصوص رسانه‏هاى تصويرى در عصر حاضر چه نقشى بازى مى‏كنند؟

در خصوص نقش فرهنگى رسانه‏ها چند موضوع اساسى وجود دارد كه شايسته است جداگانه به هر يك اشاره كنم:
رسانه‏ها، در تبليغ دموكراسى و فرهنگ غربى، سازنده افكار عمومى‏اند. ببينيد، در جهان سرمايه‏دارى، حكومت مدعى دموكراسى است. اداره دموكراتيك يك كشور يعنى اين كه زمامداران موظفند هر چه مردم مى‏خواهند، انجام دهند. براى كشف نظر مردم بايد نظرهاى آن‏ها را در قالب سؤالاتى جويا شد. در همين جا، حيله بزرگ نگرش سرمايه‏دارى ظاهر مى‏گردد. آن‏ها سؤالات خود را به گونه‏اى مطرح مى‏كند كه جواب مورد نظر خود را دريافت كنند. در كتاب تكنوپولى آورده‏ام دو كشيش در اين موضوع بحث مى‏كردند كه آيا مى‏توان همزمان هم عبادت كرد و هم سيگار كشيد؟ چون اختلاف نظر آن‏ها با بحث حل نشد، قرار گذاشتند طى سؤالى پاسخ خود را از پاپ دريافت كنند. اولى پرسيد: آيا زمانى كه در حال عبادتم، مى‏توانم سيگار بكشم؟ پاپ جواب داد: خير، هنگام عبادت ذهن بايد كاملاً متوجه خالق و معبود باشد. دومى پرسيد: آيا هنگامى كه مشغول سيگار كشيدن هستم، مى‏توانم عبادت كنم؟ پاپ جواب داد: بله، در هر حال مى‏توان عبادت كرد. ملاحظه مى‏كنيد با كمى تغيير در فرم سؤال نتيجه مطلوب خود را اخذ خواهيد كرد. حال فرض كنيد نظام سرمايه‏دارى نوعى فيلتر خاص براى دودكش كارخانجات ساخته است و مى‏خواهد از طريق فروش اين محصول در سطح وسيع به درآمد كلانى برسد. اين سيستم دو كار مى‏تواند انجام دهد. يا از طريق آيين‏نامه‏اى حكومتى همه توليد كنندگان را مجبور كند از اين فيلتر مخصوص خريدارى كنند كه اين راه خيلى مؤثر نيست. راه ديگرى كه وجود دارد اين است كه از پشتوانه مردمى براى اين كار استفاده كند. بر اين اساس، ابتدا از مردم مى‏پرسند: در شرايطى كه سلامتى انسان در خطر باشد يا محيط زيست ناسالم باشد، چه چيزى بايد در اولويت سياست‏هاى دولت قرار گيرد؟ پاسخ روشن است: «دولت موظف است با آلاينده‏هاى محيط زيست مبارزه كند». خوب حالا طبق نظر مردم كارخانجات موظف هستند دودكش كارخانه‏هاى خود را اصلاح كنند. پس از تمهيد اين مقدمات ناگهان فيلتر مخصوص در رسانه‏ها به طور وسيعى تبليغ مى‏شود و در مدت كمى به فروش مى‏رسد و اگر كارخانه‏اى از خريد و نصب آن فيلتر امتناع كرد، با قانونى كه خواست مردمى است، با او برخورد مى‏شود.
در حوزه سياسى و اجتماعى هم رسانه‏ها نقش مؤثرى در سازمان دهى افكار عمومى بازى مى‏كنند؛ براى مثال رسانه‏ها با بهره‏گيرى از نظرهاى كارشناسانه مجرب‏ترين روان‏شناسان و جامعه شناسان به نوعى تبليغ مى‏كنند كه گويا تنها نظام سرمايه دارى غربى مروج، مدافع و حافظ آزادى و حقوق و كرامت انسانى است. اين رسانه‏ها محتواى برنامه‏هاى خود را بر پايه سه عنصر اصلى آزادى، زيباي