افروغ: عده‌اي منافع جناحي خود را به نام مصلحت كلان نظام القاء نكنند

در تبیین مصلحت و حقیقت مطرح شد:

بايد هشيار باشيم كه اگر چه درست است كه تحت شرايطي بايد تن به مصلحت داد، اما در عين‌حال نبايد اجازه دهيم كه مصلحت‌گرايي، گفتمان غالب شود. عضو كميسيون فرهنگي مجلس هشدار داد كه اين طور نشود كه از در و ديوار كشور مصلحت ببارد و اسم آن هم حقيقت‌گرايي گذاشته شود.

نماينده‌ مردم تهران در مجلس، با بيان اين‌كه به يك معنا حق وحقيقت در مبنا مبتني بر يك سري مصالح آشكار وغير آشكار است وبه عبارتي بالاترين مصلحت همان حقيقت است، اظهار داشت: قطع نظر از اين معناي خاص از مصلحت، در ضرورت مصلحت، به معناي رايج و متداول آن، هيچ ترديدي نيست و مي‌توان يكي از شاهكارهاي نظام را طرح مسأله‌اي به نام مصلحت دانست كه بدون توجه به آن، اداره‌ي نظام امكانپذير نيست.

دكتر عماد افروغ در گفت‌وگو با خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، گفت: نفس تشخيص اين‌كه يك شرايط متحولي، ممكن است اتفاق بيافتد، كه از قبل قابل پيش‌بيني يا غيرقابل پيش‌بيني باشد، كه بايد حكممان را نسبت به اين شرايط متحول مشخص كنيم مبارك است و بايد به اين سوال پاسخ داد كه آيا مي‌توانيم صرفا با تكيه بر اصول و اهداف شناخته شده خود، جامعه را اداره كنيم و يا بعضا مجبوريم فاصله‌گيري و عدولي، ولو كوتاه مدت و تحت شرايط مصلحتي و اضطراري، داشته باشيم.

تشخيص مصلحت بايد با يك سري قواعد و اصول روش شناختي سازگار باشد 

وي نفس تشخيص مصلحت در نظام و توجه به آن را تجربه‌ي مباركي دانست و با تأكيد بر لزوم روشمند بودن تشخيص مصلحت، تصريح كرد: تشخيص مصلحت بايد با يك سري قواعد و اصول روش شناختي سازگار باشد تا به اين نكته دست يابيم كه مسئله مورد تشخيص، مصلحت نظام است و نه مصلحت اشخاص و گروه‌ها.

به گفته‌ي اين عضو كميسيون فرهنگي، وقتي بحث حقيقت را مطرح مي‌كنيم، در وهله‌ي اول يك نگاه جوهري، شناختاري و ساختاري به حقايق، اصول و ارزش‌ها داريم.

اين استاد دانشگاه با بيان اين‌كه «نمي‌خواهم بگويم مي‌توانيم كاملا نگاه جوهري، مبنايي و مطابق با واقع، حقيقت‌ها و ارزش‌ها داشته باشيم»، افزود: به هر حال در اين حالت هم درجه‌اي از وساطت مفهومي، اعتباريات و وجوه قراردادي ذي‌مدخل هستند و نيز بسياري از اين ارزش‌ها جزء حكمت عملي بوده و از اعتباريات محسوب مي‌شوند كه در يك حكمت نظري ريشه دارند.

به گفته‌ي افروغ، در مقايسه با مصلحت كه عمدتا يك امر پيامدي، عملي و معطوف به نتيجه و كاركرد است، حقيقت يك امر مربوط به مباني و وجه شناختي است؛ به عبارت دقيق‌تر حقيقت وجه شناختي‌تر و مصلحت وجه كاربردي‌تر و عملي‌تر است.

وي افزود: معمولا در سياست‌گذاري‌ها و ارزش‌گذاري‌ها گرايش به حقايق و اصول، به عنوان امري است كه اولا و بالذات براي ما مطلوب است و گرايش به مصلحت به عنوان امري است كه ثانيا و بالعرض براي ما مطلوب و اجتناب‌ناپذير مي‌شود. البته اين‌كه اين اصول، مباني و روش‌هاي دستيابي و ميزان انعطاف آنها كدامند نياز به بحثي مستقل و مستوفي دارد. حداقل مي‌توان به اصول اعتقادي و اخلاقي و دلالت‌هاي آن به عنوان بخشي از اين اصول ياد كرد.

نماينده مردم تهران، معتقد است كه چون مصلحت، امري ثانيا و بالعرض است بايد همواره بكوشيم كه يك راهي براي برون‌رفت از اين شرايط مصلحتي پيدا كنيم.

وي در اين راستا به بيان مثال اكل ميته كه در آن از باب اضطرار گوشت مرده حلال مي‌شود پرداخت و توضيح داد: در اين مثال ما نبايد به خوردن گوشت مرده عادت كنيم، بايد در حد ضرورت با آن برخورد كنيم و تلاش كنيم كه از اين شرايط بيرون آييم و در واقع شرايط را براي تصميم‌هاي حقيقت‌گرايانه هموار كنيم.

افروغ در ادامه گفت‌وگو با ايسنا به ارائه‌ي چند هشدار در اين زمينه پرداخت و گفت: هشيار باشيم كه بايد مصلحت كلان را با عنايت به مشورت‌ها و كارشناسي‌هاي لازم تعيين كنيم كه اين امر منوط به وجه روش‌شناختي و قاعده‌مندي تعريف شده‌ي تشخيص مصلحت است.

عده‌اي منافع جناحي خود را به نام مصلحت كلان نظام القاء نكنند

وي معتقد است كه بايد هشيار باشيم كه تشخيص‌هاي فردي جايگزين تشخيص‌هاي جمعي و كارشناسي‌شده در امر تشخيص مصلحت نشود و عده‌اي منافع فردي، گروهي و جناحي خود را در كشور به نام مصلحت كلان نظام القاء نكنند كه اين امر به معناي تن دادن به منافع گروهي به جاي مصلحت نظام است.

نبايد اجازه دهيم كه مصلحت‌گرايي، گفتمان غالب شود

وي تصريح كرد: بايد هشيار باشيم كه اگر چه درست است كه تحت شرايطي بايد تن به مصلحت داد، اما در عين‌حال نبايد اجازه دهيم كه مصلحت‌گرايي، گفتمان غالب شود.

عضو كميسيون فرهنگي مجلس هشدار داد كه اين طور نشود كه از در و ديوار كشور مصلحت ببارد و اسم آن هم حقيقت‌گرايي گذاشته شود.

بايد اولويت‌هاي مصلحت نظام مشخص شود

وي با بيان اين‌كه بايد اولويت‌هاي مصلحت نظام مشخص شود، افزود: بايد بدانيم اولويت‌ها كدامند، اين‌طور نشود كه دست روي هر چيزي بگذاريم، بگويند مصلحت اقتضاء مي‌كند كه فعلا سكوت كرده، نقد نكنيم و ارزيابي ند
اشته باشيم.

تلاش كنيم خودسانسوري حاكم نشود

عضو جريان اصولگرايان مستقل و نقاد، با بيان اين نكته كه بايد دستگاهي وجود داشته باشد كه به طور روشمند و قاعده‌مند اين اولويت‌ها را تعيين كند، يادآور شد: بايد تلاش كنيم فضاي روحي و ذهني حاكم بر جامعه و تصميم‌گيران بيش از حد مصلحتي نشود، يعني يك نوع خودسانسوري حاكم نشود.

وي خاطرنشان كرد: مراقب باشيم كه ذهنيتي ايجاد نشود كه تصميم‌گيران احساس كنند به رغم اين‌كه به حقيقت‌گرايي تمايل دارند و خيلي حرف‌ها در سينه دارند اما نتوانند آن را بيان كنند.

افروغ با اعلام هشدار نسبت به اين‌كه ممكن است اين فضاي خودسانسوري، حقيقت‌گرايي ناميده شود، تأكيد كرد: بايد عطف به يكسري اصول روشن نظري، قضاوت كرد كه يك امر واقعا مصلحت است يا حقيقت.

مصلحت‌گرايي به عمل‌گرايي تنه مي‌زند

به گفته‌ي وي، بايد با توجه به اين دليل كه مصلحت‌گرايي به پراگماتيسم و عمل‌گرايي تنه مي‌زند، مواظب باشيم كه خداي ناكرده، پراگماتيسم غلبه پيدا نكند، چون در اين صورت مي‌تواند مقدمه‌اي براي بروز و ظهور بسياري از مسائل و بيماري‌هايي باشد كه براي يك نظام ايدئولوژيك و ديني و مدافع حقوق شناخته شده زيبنده نيست.

عضو جريان اصولگرايان مستقل و نقاد در گفت‌وگو با ايسنا با بيان اين‌كه بايد هوشيار بود كه مصلحت تبديل به هژموني نشود، گفت: اين‌طور نشود كه مصلحت تبديل به يك استيلا در دست عده‌اي براي منحرف نمودن افكار عمومي از حقوق و نيازهاي واقعي شود و بوسيله آن، عده‌اي اهداف قدرت طلبانه و منافع خود را دنبال كنند.

وي با بيان اين‌كه در ارتباط با مفهوم مصلحت، مفهومي به نام "واقعيت بديل مربوط" مطرح است، توضيح داد: در پس هر انتخاب مصلحتي‌اي، يك انتخابي ديگر نهفته است يعني ما به دنبال اين انتخاب نبوديم بلكه اين انتخاب از باب اضطرار است. پس همواره بايد در نظر داشته باشيم كه مي‌توانست يك اتفاق ديگري رخ دهد.

عضو كميسيون فرهنگي مجلس در بيان مثالي اظهار داشت: امام حسن (ع) با معاويه صلح مي‌كند چون شرايط به او تحميل مي‌شود اما هيچ نسبتي بين امام حسن(ع) و معاويه نيست؛ يعني به لحاظ نظري بايد همواره تلاش كنيم كه اين اتفاق تكرار نشود يا بكوشيم از اين انتخاب مصلحتي خارج شويم. در شرايط عادي، هيچ‌گاه امام حسن (ع) با معاويه صلح نمي‌كرد،معتقدم اگر عده‌اي مي‌آمدند، فضا را به گونه‌ي ديگري رقم زده و شرايط را به گونه‌اي ديگر هموار مي‌كردند، هيچ‌گاه اين صلح به امام حسن تحميل نمي‌شد.

اين استاد دانشگاه، بر اين اساس معتقد است كه بايد هميشه وظيفه روشنفكران متعهد و حقيقت‌گرا را گوشزد و شرايط را هموار كرد.

وي در اين راستا، نقش روشنفكران متعهد و آرمانگرا در پرهيز از انتخاب‌هاي مصلحتي و برون‌رفت از اين انتخاب‌ها را يادآور شد و گفت: اگرچه گاه فشارها با مقاومت روبرو مي‌شود ولي به هر حال انتخاب مصلحتي صورت مي‌گيرد و گاه اين فشارها و اين نظرات به اصطلاح كارشناسي ممكن است نظري را تغيير دهد، اما در هر حال نقش روشنفكران حقيقت‌گرا منتفي نمي‌شود.

وي با تأكيد بر ضرورت تعيين جايگاه فلسفه اجتماعي مصلحت، اين پرسش را مطرح كرد كه چرا و در چه وسعت و قلمرويي بويژه در عرصه كشورداري بايد به مصلحت توجه كنيم و اصولا با كدام مباني فلسفه اجتماعي قصد پاسخگويي به اين سوال‌ها را داريم، آيا مدافع دولت حداقلي، دولت حداكثري يا دولت نامحدود بالقوه هستيم؟

به گفته وي، حتي با توجه به مباني هنجاري جمهوري اسلامي تصورات و انتظارات ما از دين نيز در اين پاسخ موثر است و نسبت‌هايي از قبيل عرف و جامعه با دين وفقه نيز در اينجا قابل طرح است.

اين استاد دانشگاه با بيان اين‌كه در انديشه امام (ره) يك تعريف خاصي از جامعه وجود دارد كه محملي براي توجه مبنايي ايشان به مصلحت شده است، اظهار داشت: بر اساس توجهي كه امام به مفهوم جامعه دارند، زمان، مكان، توجه به شرايط اقتصادي، سياسي، اجتماعي پراهميت مي‌شود و لذا يك نسبت عموم و خصوص من وجه بين دين و جامعه در انديشه امام قابل رديابي است.

افروغ ادامه داد: امام به رغم اين‌كه اين نگاه را به جامعه دارند، اما جهت‌گيري اصلي را نهايتا از آن دين مي‌دانند و مي‌فرمايند بايد در موضوع، توجه به شرايط اقتصادي، سياسي، اجتماعي و يا زماني و مكاني داشت اما حكم را از دين گرفت. در نهايت اين دين است كه مواضع پنج گانه حلال، حرام، مكروه، مستحب و مباح بودن را به يك معنا معين مي‌سازد.

وي با بيان اين‌كه به نظر مي‌رسد امام يك نگاه ضروري و نه صرفا تصادفي، بيروني و انضمامي به شرايط دارند، افزود: بعضي شرايط مربوط به روابط بيروني، گذرا و تصادفي هستند كه حكم‌شان بسيار فرق مي‌كند و بايد از آن‌ها فرار كرد و اجازه نداد كه بر انتخاب‌هاي از روي عقلانيت، حقيقت و ارزش‌هاي ما اثر بگذارد.

اين استاد دانشگاه در ادامه اي