بازشناسی مبانی فکری انجمن حجتیه / 3

وبلاگ خودجوش

متاسفانه در ماههای اخیر جریاناتی با تفکر انجمن حجتیه در کشور رونق گرفته و عده ای بی سواد و غافل را به نام دین و امام زمان ارواحنا فداه  دور خود جمع نموده اند. گرچه این عده مدعی اند که هیچ نسبتی با انجمن حجتیه ندارند لیکن کمی آشنایی با انجمن حجتیه می تواند ماهیت این جریانات را روشن نماید. بدین منظور مقاله مبسوط زیر که سه سال پیش نگاشته شده و در تعدادی پایگاههای اینترنتی منتشر گردید را مجددا منعکس می نماییم.

ديدگاه انجمن نسبت به ولايت فقيه

همانگونه که در بحث قبل طرح گرديد انجمن در مباني اوليه و بويژه قبل از وقوع انقلاب اسلامي ايران هرگز معتقد به تشکيل حکومت اسلامي نبوده است ليکن موضع آن پس از انقلاب کمي نرمتر گشته گرچه حقيقت آن بواسطه روحيه نفاق با انقلاب چندان روشن نيست. انجمن مدعي آنست که به ولايت فقيه معتقد مي باشد و در اين راستا استناداتي را نيز آورده است ليکن با  بررسي هاي صورت گرفته ولايت فقيه انجمن از جهات مختلف با آنچه که حضرت امام خميني (ره) تبيين مي نمايند متفاوت است.

ولايت فقيه مورد تاييد انجمن  در حقيقت همان ولايت عامه مراجع است. يعني اعلم ترين فقها  در عين اينکه همه مراجع ولايت دارند ايشان هم ولايت دارد. به عبارت ديگر مشروعيت رهبري فقط از کانال بقيه مراجع است. در نگاه آنان تزاحم بين نظر مراجع و رهبري به بحث تقليد و تکليف بر مي گردد. رهبري و پيروي از آن فقط در محدوده تبعيت از مراجع و تقليد از آنها محدود شده است.  در حالي که در ولايت فقيه تبيين شده توسط حضرت امام خميني(ره) ولايت فقيه ناقض ولايت مراجع مي باشد و در موارد اختلافي نظر ولي فقيه اولي بر نظر مراجع مي باشد.

در ديدگاه انجمن مرجع براي غسل، نماز ، و وضو و… است نه براي جهاد و امر به معروف و حکومت و…  و رهبري براي اينهاست لذاست که تعارضي هم با هم ندارند (ريشه اين نگاه در نگاه جدايي دين از سياست است) (28)  حال آنکه در ديدگاه حضرت امام خميني(ره) اصولا از شرايط مرجع داشتن بينش سياسي و اجتماعي است و اصولا مرجع براي همه اينهاست و راي ولي فقيه در اين حوزه ها ناقض راي مراجع است.

ولايت فقيه مورد تاکيد انجمن بيشتر از آنکه ولي و حاکم جامعه اسلامي باشد ناظر بر اجراي احکام ديني است. يعني بايستي در قبال حکومت ببيند کجا خطاست، جلوي آن را بگيرد.  اين ديدگاه متاثر از نظر مرجع انجمن، آيت ا… خوئي است که ولي فقيه را مذکِر مي داند. در اين ديدگاه ديگر چندان سخن از اختيارات ولي فقيه به ميان نمي آيد. اين ديدگاه نيز با معني ولايت در انديشه حضرت امام خميني(ره) متفاوت است.

انجمن هر گاه سخن از ولايت فقيه به ميان آورده بسرعت آن را به ولايت عامه مراجع سوق داده است. به عنوان مثال انجمن در اوايل انقلاب در بيانيه به اعتقاد خود به ولايت فقيه تاکيد کرد و مخاطبين رجوع به جزوه بسوي نور مي دهد اما با رجوع به جزوه فوق  و تحليل آن مشخص مي گردد که منظور از ولايت فقيه مورد تاکيد انجمن همان ولايت عامه مراجع مي باشد.

در اين جزوه چنين طرح مي شود که :

تفويض اختيار آن است که رهبر معصوم بخشي از اختيارات خويش را واگذار مي کند و اداره قسمتي از کستره فعاليت خويش را به ديگران مي سپارد…(29)

اما بلافاصله گفته مي شود که :

 و در اين هنگام امام (عليه السلام ) رهبري مردم را به فقهاي خود نگهدار و با ايمان سپرده زمام امور شيعه را در غيبت خويش بدست با کفايت ايشان دادند. (30و31)

انجمن چندان به دامنه اختيارات ولي فقيه اشاره اي ندارد. حتي در متن بالا آن را بخشي از اختيارات امام زمان(ارواحنا فداه ) مي شمارد که با نظر امام خميني (ره) مغاير است. امام خميني در کتاب ولايت فقيه مي فرمايند : " ولايت فقيه همان اختيارات رسول اکرم(صلوات ا… عليه) را دارد." شهيد بهشتي در نقد اينگونه نگاه به  ولايت فقيه مي فرمايد :

حتي مي نشينيم مسائل زمامداري و حکومت را مي خواهيم با فرمولهاي مربوط به مرجعيت معمولي حل کنيم و اين محال است.محال چون فرمولهاي مرجعيت کافي نيست… (32)

اين گونه نگاه انجمن به ولايت فقيه را مي توان در پيشنهادهاي ايشان براي قانون اساسي نيز يافت. در اين پيشنهادها فقهاي شوراي نگهبان را مراجع تعيين مي کنند و فرماندهي کل قوا با رئيس جمهور است  و رهبري عملا يک دکور و شئ زينتي است.

بخش فوق را با نظر امام خميني (ره) پيرامون ولي فقيه پايان مي دهيم :

اگر فرد لايقي که داراي اين دو خصلت (علم به قانون و عدالت) باشد به پا خواست و تشکيل حکومت داد، همان ولايتي را که حضرت رسول اکرم (ص) در امر اداره جامعه داشت دارا مي باشد؛ و بر همه مردم لازم است که از او اطاعت کنند.

اين توهم که اختيارات حکومتي رسول اکرم (ص) بيشتر از حضرت امير (ع) بود، يا اختيارات حکومتي حضرت امير(ع) بيش از فقيه است باطل و غلط است. البته فضائل حضرت رسول اکرم (ص) بيش از همه عالم است؛ و بعد از ايشان فضائل حضرت امير (ع) از همه بيشتر است؛ لکن زيادي فضائل معنوي اختيارات حکومتي را افزايش نمي دهد. همان اختيارات و ولايتي که حضرت رسول و ديگر ائمه ، صلوات ا… عليهم در تدارک و بسيج سپاه داشتند ، تعيين ولات و استانداران، گرفتن ماليات و صرف آن در مصالح مسلمانان داشتند، خداوند همان اختيارات را براي حکومت فعلي قرار داده است؛ منتها شخص معيني نيست روي عنوان " عالم عادل"  است.

وقتي مي گوييم ولايتي را که رسول اکرم (ص) و ائمه (صلوات ا… عليهم) داشتند ، بعد از غيبت، فقيه عادل دارد؛ براي هيچ کس اين توهم نبايد پيدا شود که مقام فقها همان مقام ائمه (عليهم السلام) و رسول اکرم(صلوات ا… عليه) است. زيرا اينجا صحبت از مقام نيست، بلکه صحبت از وظيفه است. ولايت يعني حکومت و اداره کشور و اجراي قوانين شرع مقدس، يک وظيفه سنگين و مهم است؛ نه اينکه براي کسي شان و مقام غير عادي بوجود بياورد و او را از حد انسان عادي بالاتر ببرد. به عبارت ديگر، "ولايت" مورد بحث، يعني حکومت و اجرا و اداره، بر خلاف تصوري که خيلي از افراد دارند، امتياز نيست بلکه وظيفه اي خطير است…

… مثلا يکي از اموري که فقيه متصدي ولايت آن است اجراي "حدود" است. آيا در اجراي حدود بين رسول اکرم(ص) و امام و فقيه امتيازي است؟ يا چون رتبه فقيه پائين تر است بايد کمتر بزند؟…(33)

انجمن و اقتصاد

از آنجا كه انجمن قبل از انقلاب تشكيلات گسترده اي داشته و براي اداره آن نيازمند مخارج سنگيني بوده لذا در تامين منابع مالي خمد هيچ حد و مرزي را نمي شناخته اند. بنابر ادعاي آقاي عماد الدين باقي در كتاب در شناخت حزب قاعدين زمان  در راس انجمن بعضا جمعي از سرمايه داران و تجار بزرگ بوده اند و منظور ايشان آندسته از سرمايه داران و تجاري است كه خارج از چهارچوب اسلامي و ديني به جمع آوري ثروت مشغولند. طبيعي است كه در چنين تشكيلاتي اهداف نيز در خدمت خواست سرمايه داران قرار ميگيرد. از سوي ديگر انجمن در تامين منابع مالي خود متمسك به سرمايه داران وابسته به دربار از جمله خيامي(سهامدار شركت ايران ناسيونال ) و… گرديده است و در چنين فضايي انتظار مبارزه و مخالفت با شاه غيرطبيعي به نظر مي رسد. مسئله مهمتر اينكه در جامعه اي که کوخ نشينان بسياري وجود داشت انجمني ها به بهانه ي اينکه در اين مکانها مجالس امام زمان (ارواحنا فداه) تشکيل مي شود و يا اينكه خداوند حس زيبايي دوستي و راحتي را در نهاد و فطرت انسان گذارده است در ساختمانهاي و بزرگ و تجملاتي مي زيسته اند. معني اين حركت در حقيقت منحصر كردن حضرت ولي عصر(ارواحنا فداه) به قشر مرفه مي باشد. به عبارت ديگر فاصله ميان محرومين كوخ نشين ومجالس امام زمان(ارواحنا فداه) اجازه حضور به آنها را نمي دهد. (34) 

نكته جالب رغبت سرمايه داران و بازاريان به اين امر بود. چرا كه گمان مي شد با پرداخت وجوهات شرعي تكليف از دوشمان برداشته مي شود و  آرامش اخروي تامين مي گردد. (35)

اقتصاد مورد نظر انجمن از جهات متعدد مورد نقد است ليكن بواسطه تخصصي بودن بحث نمي توان وارد آن شد. اما برخي شواهد من جمله مقابله با برخي اقدامات پس انقلاب كه نفع آن به عموم مردم مي رسيده و يا برچسب زدن به برخي از علما كه اقدام به تبيين مواضع اقتصادي اسلام مي نموده اند نشان از اختل
افات ميان ديدگاههاي اقتصادي آنان مي باشد. (36)

دين عوامانه

از جمله ايرادات تئوريك به انجمن ترويج نگاه عوامانه نسبت به دين است. يعني دنبال دادن تحليلي عوامانه از دين بوده و سعي مي كردند براي سوالات از برخي مسائل ديني توجيهات عوامانه بياورند. به عبارت ديگر مي كوشيدند  ميان تقاضا و خواسته ها و تمايلات خودشان با مسائل دين جمع كنند و به دين داري كه مورد قبولشان است برسند.

نمود اين عمل در درست كردن توجيهات عوامانه براي برخي فتاوا من جمله دو برابر بودن ارث مرد و يا فلسفه درست كردن براي برخي اعمال من جمله حج بوده است. حتي گفته مي شود كه برخي بازاريان تفسير قرآن و يا فلسفه احكام مي گفته اند. البته بديهي است تفسير قرآن و احاديث كار متخصصان و دين شناسان است و همانگونه كه جلوي انجام اين كار از سوي روشنفكران گرفته شده و خواهد شد، (37) هر قشر ديگري نيز كه متخصص در اين امر نيست نيز چنين است. البته اين به معني انحصاري كردن دين نمي باشد صحبت از وجود يك حقيقت حاكم بر قرآن و روايات است كه تحليلي هر كسي به معناي صحت آن نيست.

يكي ديگر از نشانه هاي اين امر استناد بيش از حد انجمن به خواب و جايگزيني ادله عقلي با نقل خواب است. نوشته هاي انجمن سرتاسر پر از نقل خواب و كرامات مي باشد.  معمول بوده كه انجمن براي اثبات حقانيات و صحت اعمال خود مستند به خواب مي شده است. البته بديهي است كه ما معتقد به كرامات و خواب هستيم اما سخن در جايگزيني آن به جاي ادله عقلي است. حذف ادله عقلي و جايگزيني آن با خواب قدرت تفكر و تعقل را گرفته و در نهايت انسانهايي را به بار مي آورد كه ايمان منهاي معرفت دارند. 

 

منابع :

1)       به و دافعه –  شهيد مطهري

2)       قيام و انقلاب مهدي – شهيد مطهري

3)       ده گفتار – شهيد مطهري

4)       حسين عقل سرخ – حسن رحيم پور ازغدي

5)       صحيفه نور – مجموعه بيانات امام خميني (ره) ولايت فقيه – امام خميني(ره)

6)       منشور روحانيت – حضرت امام خميني (ره)

7)       در شناخت حزب قاعدين زمان –  عماد الدين باقي

8)       روزنامه كيهان 6/2/82  مصاحبه با عباس سليمي نمين

9)       شصت سال فراز و نشيب – سلسله مقالات سايت خبري بازتاب – فتاح غلامي

10)    جريانها و سازمانهاي مذهبي- سياسي ايران – رسول جعفريان

11)    ماهنامه سوره – دوره جديد شماره 3 – مصاحبه با سيد عباس نبوي

 

پاورقی

1. حسين (ع) ، عقل سرخ – حسن رحيم پور ازغدي

2. منشور روحانيت – پيام حضرت امام خميني (ره) به روحانيون 3/12/67

3. متن کامل اساسنامه انجمن به شرح زير است :

مقدمه: به منظور فعاليت‌هاي علمي و آموزشي و خدمات مفيد اجتماعي، با الهام از تعاليم عاليه اسلام و مذهب شيعه جعفري براي پرورش استعداد و تربيت انسان‌هاي لايق و كاردان و مقيد به تقوي و ايمان و اصلاح جهات مادي و معنوي جامعه، مؤسسه‌اي به نام (انجمن خيريه حجتيه مهدويه) به قصد صد در صد غيرانتفاعي به شرح زير تأسيس مي‌شود.

فصل يكم: اسم، موضوع، هدف، مركز و مدت و دارايي

ماده اول: اسم مؤسسه (انجمن خيريه حجتيه مهدويه ) است كه اين اساسنامه به اختصار انجمن ناميده مي‌شود.

ماده دوم: موضوع و هدف: منظور از تشكيل انجمن، اجراي اموري است كه ذيلا شرح داده مي‌شود:

تبليغ دين اسلام و مذهب جعفري و دفاع علمي از آن با رعايت مقتضيات زمان به روش‌هاي مختلف زير:

1ـ تشكيل كنفرانس‌ها و سمينارهاي علمي و ديني در نقاط مختلف كشور با رعايت مقررات عمومي

2ـ چاپ و پخش جزوات و نشريه‌هاي علمي و ديني با رعايت قوانين مطبوعاتي كشور

3ـ تأسيس كلا‌سهاي تعليم و تدريس اخلاقي و معارف اسلامي با رعايت مقررات عمومي

4ـ ايجاد كتابخانه و قرائت‌خانه و اماكن ورزشي با رعايت قوانين مربوطه

5ـ انجام امور خيريه عمومي و مساعدت فرهنگي مؤسسات اسلامي و اخذ تماس با مجامع مشابه بين‌المللي با نظر مقامات ذي‌صلاحيت

6ـ تدارك جلسات آموزشي به منظور تربيت افراد براي مناظرات و مباحثات علمي، ادبي و مذهبي در محافل اسلامي با رعايت مقررات

7ـ تأسيس هر نوع مؤسسه فرهنگي نظير دبستان، دبيرستان، مدارس عاليه و پرورشگاه با رعايت قوانين

8ـ ايجاد هر نوع مراكز درماني نظير بيمارستان و درمانگاه با رعايت مقررات وزارت بهداري

9ـ تبصره

تبصره 1ـ موضوع و هدف انجمن، ثابت و تا زمان ظهور حضرت بقيه‌الله امام زمان «ارواحنا فداه» لايتغير خواهد بود اما برنامه‌هاي آن با توجه به شرايط زمان و نياز جامعه، مي‌تواند بر اساس حفظ هدف ملي و رعايت مقررات اين اساسنامه تغيير و يا تعميم شود.

تبصره 2ـ انجمن به هيچ‌وجه در امور سياسي مداخله نخواهد داشت و نيز مسؤوليت هرنوع دخالتي را كه در زمينه‌هاي سياسي از طرف افراد منتسب به انجمن صورت گيرد، بر عهده نخواهد داشت.

ماده 3ـ مراكز انجمن در تهران است و صندوق پستي شماره براي مكاتبات آن در اختيار مي‌باشد. در صورت اقتضا هيأت مؤسس مي‌تواند با نظر مقامات ذي‌صلاحيت، نماينده گروه يا شعب انجمن را در تهران يا ديگر نقاط، اعم از داخل يا خارج كشور داير نمايد و افراد نيكوكار را به نمايندگي انجمن براي اجراي اهداف اساسنامه به خدمت دعوت كند.

4. استفتاء اول در سال 1390 ه.ق انجام شده و نظر دوم حضرت امام خميني (ره)  مربوط به دوران تبعيد ايشان  در نجف مي باشد كه در پاسخ به نامه يكي از علماء بيان فرموده اند.

5. سلسله مقالات سايت خبري بازتاب – فتاح غلامي

6. در شناخت حزب قاعدين زمان-  عماد الدين باقي  ص 81

به نقل از سخنان حجت الاسلام طبسي توليت آستان قدس رضوي.

7. در شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي بخش اسناد ص 332

8. متن کامل اين سخنراني در انتهاي کتاب در شناخت حزب قاعدين عماد الدين باقي منتشر شده است. البته حدس قريب به يقين اين سخنراني پس از انقلاب ايراد شده است که اگر اين ادعا درست باشد کارنامه انجمن بسيار تاريک خواهد بود.

9. در شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي ص 58 و59

به نقل از مصاحبه حجت الاسلام خوئيني ها با روزنامه کيهان 17/4/1361

10. مصاحبه عباس سليمي نمين با روزنامه کيهان 6/2/82

11. سلسله مقالات سايت خبري بازتاب

مصاحبه با روزنامه اطلاعات 6/11/60

12. صحيفه نور جلد 18 ص 36 و 37

13. در شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي  ص 131

 آخرين سفير الهي و حکومت جهاني او – انتشارات هيئت اهل بيت قزوين

14. همان ص 139

15. قيام و انقلاب مهدي – شهيد مطهري ص 61 تا 68 (متن حاضر در مقاله خلاصه نوشته فوق است.)

16. پيام حضرت امام خميني(ره) درسالروز کشتار خونين مکه مکرمه و قبول قطعنامه

17. شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي  ص 33

روزنامه جمهوري اسلامي 29/3/62

18. در شناخت حزب قاعدين زمان –
عماد الدين باقي
  ص 79

وظيفه مردم در  غيبت امام زمان (عجل ا… تعالي فرجه) – حاج ميرزا محمد تقي اصفهاني –  ص62

19. ولايت فقيه – حضرت امام خميني(ره) ص 147

20. صحيفه نور – جلد 15 ص 53

21. ده گفتار – شهيد مطهري –  اصل اجتهاد در اسلام ص 115-110

22. ولايت فقيه – حضرت امام خميني (ره) – ص 71و72

23. ولايت فقيه – حضرت امام خميني(ره) – ص 22

24. سخنراني شيخ محمود حلبي – پاورقي 8

25. ولايت فقيه – حضرت امام خميني (ره) – ص 37

26. همان ص38

27. همان ص 50

28. در شناخت حزب قاعدين زمان عماد الدين باقي ص109  

به نقل از  سخنراني شهيد هاشمي نژاد نشريه خراسان 20/8/1360( نقل به مضمون)

29. در شناخت حزب قاعدين زمان عماد الدين باقي ص 111

به نقل از جزوه بسوي نور متعلق به انجمن

30. همان

31. مثالهاي ديگري را مي توان در کتاب در شناحت حزب قاعدين يافت.  از جمله مهمترين مثالها بيانيه پايان فعاليتهاي انجمن است که باز هم ولايت فقيه را به تبعيت از مراجع محدود مي نمايد.

32. در شناخت حزب قاعدين زمان عماد الدين باقي ص 113

به نقل از عروه الوثقي ش85 ص39

33. ولايت فقيه – حضرت امام خميني (ره)  ص 51و52

34. در شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي 259-265

35. ماهنامه سوره دوره جديد شماره 3  ص 31-34 مصاحبه با سيد عباس نبوي

36. در شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي 259-265

37. در شناخت حزب قاعدين زمان – عماد الدين باقي 259-265