بیانیه تحلیلی جنبش عدالتخواه دانشجویی درباره عملکرد وزارت امور خارجه

با توجه به معرفي وزير جديد به مجلس شوراي اسلامي از سوي رییس جمهور محترم، جنبش عدالتخواه دانشجويي فرصت را غنيمت شمرده و به بازخواني آرمانها و بيان نكاتي در مورد وزارت امور خارجه مي پردازد.

“هميشه در دلِ ساخت حقوقى، يك ساخت حقيقى، يك هويت حقيقى و واقعى وجود دارد؛ او را بايد حفظ كرد. اين ساخت حقوقى در حكم جسم است؛ در حكم قالب است، آن هويت حقيقى در حكم روح است؛ در حكم معنا و مضمون است. اگر آن معنا و مضمون تغيير پيدا كند، ولو اين ساخت ظاهرى و حقوقى هم باقى بماند، نه فايده‌اى خواهد داشت، نه دوامى خواهد داشت.”
مقام معظم رهبری(مد ظله)

انقلاب اسلامی مردم ایران از ابتدا  با انكار اصالت مرز و جغرافيا براي انديشه ها و عقايد و اتكا بر اسلام ناب محمدي كه مرزهاي نژادي و قومي را در انسانيت انسانها، بي ارزش مي شمرد؛ با اتخاذ رويكردي جهاني، مخاطب خود را تمامي انسانهاي آزاده دنيا قرار داده و با اعلام سياست صدور انقلاب، رواج انديشه رهايي از سلطه ظالمين و بيداري امتها را به عنوان آرماني براي اين انقلاب اسلامي ترسيم كرد. در اين مدل فكري، رسالت و دغدغه هاي انقلاب هيچ گاه در چارچوب مرزهاي ملي و جغرافيايي محدود نشده و اين تفكر چون ميزان و شاخصي براي حركت در خط اصيل انقلاب در عملكردها و انديشه هاست.

وزارت امور خارجه به عنوان متولی دستگاه دیپلماسی کشور و اجرا کننده سیاست خارجی ، یکی از نهادهایی است، که در همه کشورها و با هر نوع جهان بيني و آرماني، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در  جمهوري اسلامي ايران با توجه به آرمانهاي انقلاب اسلامی و رویکرد جهانی آن، این اهمیت چند برابر می­گردد. چرا که وظیفه رساندن پیام انقلاب اسلامی به  جهانيان  و پیگیری منافع امت اسلامی و ملت ایران، از وظایف این نهاد اجرایی می باشد.

اما با توجه به آرمانهاي بلند انقلاب اسلامي، متاسفانه وزارت امورخارجه ، آنطور که باید ، در مسیر انقلاب حرکت جدي و جهادي ننموده، وضعيت موجود وزارتخانه با اين آرمانها فاصله زيادي داشته و توقعات بجا و انقلابي ملت را برآورده نمي كند. با توجه به معرفي وزير جديد به مجلس شوراي اسلامي از سوي  رییس جمهور محترم، جنبش عدالتخواه دانشجويي فرصت را غنيمت شمرده و به بازخواني آرمانها و بيان نكاتي در مورد وزارت امور خارجه  مي پردازد.

1-    در همراهي كردن هر ساختار با جريان انقلاب اسلامي، مهم ترين عرصه، عرصه شناختها ، باورها، آرمانها و همراهي با انقلاب در اين حيطه است. لذا آنچه در اولين نگاه به وزارت خارجه جمهوري اسلامي ايران بايد ديده شود، حضور پررنگ و تاثيرگذار اين باورها و آرمانها در روحيات و رفتار آن است. اما به نظر مي رسد جهانی بودن انقلاب اسلامی، در بدنه وزارت خارجه درک نشده و این عدم درك و باور، اثر خود را در عرصه عملكردها برجاي گذاشته است. ريشه عدم فعالیت متناسب با نیازهای انقلاب و نظام اسلامی را مي توان در تناسب نداشتن باورها و انديشه هاي بدنه دستگاه با انديشه هاي انقلاب ديد. متاسفانه وزارت امور خارجه که مسئول اجرای سیاست خارجی نظام اسلامی است، نتوانسته در ابعاد جهانی به خوبي عمل نماید.

2-    در نتيجه عدم همراهي انديشه ها و آرمانها، روحيات متفاوتي نيز بروز خواهد كرد. لذا مشاهده مي شود كه در بدنه وزارت روحیه تهاجمی که انقلاب اسلامی در مواجهه با استکبار و نظام استكباري بین الملل داشت، جایگاهی ندارد، و سیطره روحیه محافظه کاری از نقایص مهم این وزارت خانه و سازمان های وابسته آن است. نبود روحیه تهاجمي و عزتمندانه، و رضايت به وضع موجود كه بعضا ناشي از سن بالا و عدم چالاکی افراد و مهمتر از آن، ساختار حاکم بر این وزارت خانه است، سبب شده که وزارت خارجه فاصله زیادی با دولت دکتر احمدی نژاد بگیرد و سیاست خارجی به جای اینکه توسط وزارت خارجه اجرا شود توسط نهاد ریاست جمهوری اجرا می­گردد. یعنی نوعی موازی کاری در عرصه سیاست خارجی که مورد انتقاد مقام معظم رهبری نیز بوده است.

3-    متاسفانه وزارت خارجه و ساختار آن متناسب با آرمانها و نیازهای انقلاب اسلامی تغییر نكرده است. ظهور انقلاب اسلامي، نگاه جديد به مسائل را نيز با خود به همراه آورد. جا به جا شدن و تغيير اهميتها، تعيين اصول و فروع و حتي تعاريف، از جمله تغييراتي است كه آرمانهاي انقلاب اسلامي آن را ايجاب كردند. دفاع و حمايت بي دريغ از مظلومان و مستضعفان جهان و تعهد برادرانه نسبت به مسلمانان، چنانكه در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران نيز آمده است، از اصول اساسي و ميثاق مردمي اين ملت است. اما هنوز مشاهده مي شود كه در وزارت خارجه جمهوري اسلامي ايران، اروپای غربی و آمریکا اهمیت و ضريب  بالایی دارند؛ و در مقابل، ملل مستضعف و مظلوم كه در زير چكمه همان سلطه گران به اين وضع دچار شده اند، به آن اندازه اهميت پيدا نمي كنند و اين كم توجهي، در ساختارهاي موجود اين وزارتخانه نمايان است.در صورتی که با نگاه انقلاب اسلامی همین ملت­ها فرصت­های سیاست خارجی محسوب می­شوند.

4-    عدم لحاظ شایسته سالاری در انتصاباتي که در بدنه وزارت خارجه رخ می­دهد، بعضا منجر به حضور برخي افراد در جایگاه­هایی می­گردد، که شایستگی آن منصب را ندارند. به عنوان نمونه انتخاب سفیران سفارت خانه ها از جمله مسائلي است كه اين معضل گريبان گير آن شده است .شاهد هستيم كه اکثر مناصب مهم و اثر گذار در اين دستگاه، در اشغال افرادی است که با وجود ناكارآمدي و عدم تناسب با نيازهاي انقلاب اسلامي، به دليل نبود سيستم نظارتي قوي، سالیان دراز و طولاني در اين وزارت خانه حضور داشته­ و بر امور سفارتخانه و روابط آن اثرگذار هستند. مي‏توان گفت از ابتدايي ترين تخصص ها و نيازها براي به عهده گرفتن سفارت در يك كشور، تسلط بر زبان كشور ميزبان به عنوان اولين راه ارتباطي با مردم و مسئولين آن كشور است. براي غني و پرمحتوا شدن  ارتباطات و نفوذگري و ابتكار در آن، آگاهی از وضعیت کشور میزبان، تاریخ، فرهنگ و جامعه شناسی آن کشور از ديگر مهارتها و تخصص هاي لازم براي يك سفير و حتي كارمند سفارتخانه در گامهاي بعدي است. اما گاه مشاهده مي شود كه سفير حتي بر زبان آن كشور تسلط كافي ندارد و اين خود باعث بيگانگي با تاريخ و فرهنگ و مردم آن كشور گشته است.

5-    بيگانگي با جامعه ميزبان، بيگانگي با فرصتهاي موجود درآن كشور را نيز به دنبال خواهد داشت. بسيارند فرصتهايي كه درعرصه فرهنگي، علمي، فناوري و اقتصادي، چه براي استفاده از آنها به منظور رساندن پيام انقلاب اسلامي و صدور آن و چه براي استفاده داخلي در پیشرفت علمی، فناوری و اقتصادی کشورمان بر زمين مانده و استفاده نمي‏شود.

6-    معضلی که وزارت خارجه از آن به شدت رنج می-برد، نوع نگاه افراد به ماموریت­ها ووظایف محوله به آنهاست. متاسفانه بررسی­ها حاکی از آن است که منافع فردی بر منافع ملی ارجحیت یافته، و آنچه که اهمیت اصلی در کارها پیدا می­کند، میزان درآمد و پرداخت­هاست ( که به طور سنتی به دلار یا یورو صورت می­پذیرد )‌ در صورتی که ماموران وزارت امور خارجه باید به ماموریت­ها به چشم فرصت­هایی برای رسیدن به اهداف سیاست خارجی نگاه نمایند و منافع ملی کشور دغدغه اصلی آنها باشد.

7-    سفیران و سفارت­خانه­ها که بر اساس نگاه حضرت امام روح الله (ره) باید سفیران و مبلغان پيام انقلاب اسلامی به ملتهاي دنيا باشند، در بهترین حالت تلاش می­کنند تا رابطه اي مناسب و به دور از تنش  با حاکمان کشورهای میزبان برقرار كنند. ارتباط با ملتها و نخبگان اجتماعي آنان، حشر و نشر سفرا با بدنه مردمي كشور ميزبان، حضور مبلغ گونه و به دور از تشريفات رسمي در ميان مردم، پرهيز از اشرافيت و تجمل گرايي در سفارتخانه ها و تاكيد بر ساده زيستي سفرا و ساده بودن سفارتخانه ها، از مهمترين مطالبات امام روح الله (ره) از سفارتخانه ها در تكليف خطير صدور انقلاب اسلامي به جهان و رساندن هر چه بهتر پيام آزادگي و رهايي بخشي اسلام.،  است. اما اوضاع و سازوكارهاي موجود در سفارتخانه ها و متوليان آنها، به هيچ وجه اين توقعات را برآورده نكرده است.مراجعه به يكي از سفارتخانه هاي كشور در منطقه يا كشور هاي همسايه، خود گوياي اين وضعيت خواهد بود.عمل زدگی و بیلان کاری دادن، یکی دیگر از نقاط ضعف دستگاه وزارت امور خارجه است. این مساله را می­توان در تعداد موافقت­نامه­هایی که امضا شده است مشاهده نمود. اما اینکه چه تعداد از این موافقت­نامه­ها به سرانجام رسیده و عملیاتی شده است، محل تامل است. وجود 18 توافقنامه در حوزه شیلات با کشورهای همسایه که هیچ کدام از آنها عملیاتی نشده اند، نمونه اي از اين موافقتهاست

جنبش عدالتخواه دانشجویی، اجراي پيشنهادات زير را در اصلاح وضعیت فعلی وزارت امور خارجه موثر مي داند.

1-    شایسته سالاری و انتصاب بر اساس ملاک­های تخصص و تعهد:. مهمترین نیاز كنوني وزارت امور خارجه، وارد نمودن نیروهای جوان، مبتكر و متخصصي است که با آرمانهاي انقلاب اسلامي آشنا بوده و دغدغه پيشبرد و به ثمر رساندن اهداف انقلاب اسلامی را داشته باشند. همچنين کنار گذاشتن قاطعانه افراد سالخورده اي که علي رغم اثبات نا كارآمدي و همراه نبودن آنان با نيازها و اهداف انقلاب اسلامي، سالهاست در وزارت امور خارجه حضور دارند.

2-     اصلاح سیستم نظارتی وزارت امور خارجه و شجاعت و قاطعيت در اجراي آن. و تعریف ملاک­ها و شاخص­هایی متناسب با نیازهای نظام جمهوری اسلامی ایران.

3-    توجه بيشتر به كشورهاي تحت سلطه و مستضعف، مخصوصا كشورهاي آفریقايي و آمریکای لاتین و کشورهای حوزه اسیانه میانه و قفقاز .در فعاليت هاي وزارت امور خارجه.

4-    انتخاب سفیران کاردان و آشنا به کشورهای میزبان برای استفاده از فرصت­های پیشروی انقلاب اسلامی

5-    توجه هرچه بیشتر به مقوله دیپلماسی عمومی و دیپلماسی فرهنگی که از نیازهای اصلی انقلاب اسلامی در خارج از کشور است. شکل­دادن به مدل مطلوب دیپلماسی عمومی و دیپلماسی فرهنگی متناسب با نیازهای نظام اسلامی ابتدایی­ترین اقدام مورد نیاز است. همچنین دقت نظر در تنظیم راهبردها و انتخاب کشورهای هدف و نیز سفیران متناسب با این وظیفه دارای اهمیت می­باشد.

6-    ارتباط متقابل دستگاه ديپلماسي و دانشگاهي كشور كه باعث پيشرفت و شكوفايي اين دستگاهها خواهد شد. استفاده از ظرفیت­های علمی موجود در کشور برای پیشبرد سیاست خارجی كه می­تواند به صورت ايجاد کانون هاي تفکر متشکل از جوانان متخصص و با انگیزه  با نظام منطقی و دسته­بندی شده بر اساس نیازهای سیاست خارجی انقلاب اسلامی باشد. اين امر همچنين  سبب خواهد شد در عرصه علوم سياسي متخصصان دانشگاهی ما با نیازهای واقعی سیاست خارجی کشور آشنا شده و از این طریق تولید علم بومی شکل گیرد.

7-    استفاده از ظرفیت سفارت خانه­ها برای توسعه و پیشرفت علمی و فناوری با قرار دادن وابسته فناوری و صنعتی در کنار وابستگان تجاری و فرهنگی برای انتقال تکنولوژی و پیشبرد صنعت و صادرات در سفارتخانه ها.

جنبش عدالتخواه دانشجویی امیدوار است که این نکات مد نظر نمایندگان مجلس شورای اسلامی در زمان بررسی صلاحیت فرد معرفی شده و نیز شخص آقای صالحی در زمان تدوین برنامه­های پیشنهادی خود قرار بگیرد.